Διαδραστική εικόνα για τα χρωμοσώματα!

Στην παρακάτω διαδραστική εικόνα υπάρχουν βίντεο για να ανακαλύψετε τα 23 ζεύγη των ανθρώπινων χρωμοσωμάτων, παρουσίαση και φύλλο εργασίας για την αντίστοιχη παράγραφο του σχολικού βιβλίου της Γ' Γυμνασίου καθώς και το σχολικό βιβλίο στο οποίο μπορεί να ανατρέξει κάποιος!!

Νέα παρουσίαση Βιολογίας!

Βιολογία Γ' Γυμνασίου Η οργάνωση των έμβιων όντων(σελ. 30-31 σχολικού), ισορροπία στα βιολογικά συστήματα σελ. (40-42 σχολικού) και Τροφικές Αλυσίδες-Τροφικά πλέγματα (σελ. 43-46 σχολικού). Κάνοντας κλικ στα φύλλα εργασίας μπορείτε να τα κατεβάσετε. Επίσης μπορείτε να παρακολουθήσετε ορισμένα από τα βίντεο κάνοντας κλικ στο κουτάκι με την κάμερα!

Ecology from Despina Setaki

Αλήθειες και ψέματα για τα εμβόλια....

Πολλά έχουν ακουστεί για τα εμβόλια... Ζούμε σε μια ήρεμη σχετικά περίοδο που η ιατρική και η τεχνολογία έχουν καταλαγιάσει και σε ορισμένες περιπτώσεις εξαφανίσει το "μένος|" παθογόνων μικροοργανισμών όπως του ιού της ευλογιάς, της πολιομυελίτιδας, της ιλαράς κ.α. του βακτηρίου της διφθερίτιδας, του κοκκύτη κ.α... Έτσι, κάποιοι ζώντας σε αυτό το ασφαλές σχετικά περιβάλλον, ψάχνουν για φανταστικούς συσχετισμούς μεταξύ εμβολίων και διαταραχών όπως ο αυτισμός,  κατασκευάζοντας έρευνες ή προωθώντας απόψεις και επιχειρήματα που καταρρίπτονται μονομιάς μόλις κάποιος διαβάσει επιστημονικές έρευνες και αναζητήσει τα αριθμητικά στοιχεία που δείχνουν ότι τα εμβόλια είναι από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις του ανθρώπου στον πόλεμο κατά των παθογόνων μικροοργανισμών. Στην παρακάτω ομιλία ενός αξιόλογου παιδιάτρου μπορεί κάποιος να έρθει σε μια πρώτη επαφή με τα αριθμητικά στοιχεία και επιστημονικά επιχειρήματα που δείχνουν πόσο αδύναμοι και επιστημονικά αίολοι είναι οι ισχυρισμοί των αντιεμβολιαστών.

Ανθρώπινο έντερο εργαστηρίου

Βοστώνη 

Ανθρώπινο έντερο καλλιεργήθηκε στο εργαστήριο και μεταμοσχεύθηκε σε αρουραίους ανοίγοντας τον δρόμο για νέες θεραπείες ενάντια σε σοβαρές νόσους όπως η νόσος του Crohnή ο καρκίνος του εντέρου. Το επίτευγμα που ανήκει σε ειδικούς της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ στη Βοστώνη και δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «NatureCommunications» ελπίζεται ότι θα βοηθήσει να μπει ένα τέλος στην έλλειψη μοσχευμάτων καθώς υπόσχεται τη δημιουργία ιστών στο εργαστήριο οι οποίοι δεν θα απορρίπτονται από τον οργανισμό του λήπτη.

Βιολογικό καλούπι από βλαστοκύτταρα

Η τεχνική που εφήρμοσαν οι επιστήμονες του Χάρβαρντ αφορά τη δημιουργία ενός τρισδιάστατου βιολογικού «καλουπιού» από ανθρώπινα επαγόμενα πολυδύναμα βλαστικά κύτταρα (induced pluripotent stem cells, iPSCs) – κύτταρα με τις πολυδύναμες ιδιότητες των εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων τα οποία προκύπτουν από τον επαναπρογραμματισμό ενηλίκων κυττάρων. Όταν τέτοια μοσχεύματα εμφυτεύθηκαν σε αρουραίους ήταν σε θέση να μεταφέρουν θρεπτικά συστατικά στην κυκλοφορία του αίματος. Κάτι τέτοιο είναι πολύ σημαντικό σε περιπτώσεις του συνδρόμου βραχέος εντέρου (διαταραχή δυσαπορρόφησης που προκαλείται από την έλλειψη λειτουργικού λεπτού εντέρου η οποία μπορεί να οφείλεται σε τραύμα, χειρουργική επέμβαση ή σε νόσο όπως οι όγκοι του γαστρεντερικού συστήματος).

Η υπάρχουσα θεραπεία για το σύνδρομο είναι η μεταμόσχευση τμήματος του εντέρου ωστόσο υπάρχει μεγάλη έλλειψη μοσχευμάτων και τα ποσοστά τριετούς επιβίωσης των ασθενών είναι πολύ χαμηλά. Συγχρόνως ακόμη και όταν υπάρχει διαθέσιμο μόσχευμα η μεταμόσχευση εντέρου έχει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά απόρριψης του μοσχεύματος. Και αυτό διότι το έντερο διαθέτει πολλά ανοσοκύτταρα του δότη με αποτέλεσμα να υπάρχει μεγάλος κίνδυνος απόρριψης του μοσχεύματος από τον οργανισμό του λήπτη.

Κατάργηση της λήψης ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων

Όπως ανέφερε ο δρ Χάραλντ Οτ, αναπληρωτής καθηγητής Χειρουργικής στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ στη Βοστώνη και κύριος συγγραφέας της νέας μελέτης «τα επόμενα βήματά μας είναι να ωριμάσουμε αυτά τα μοσχεύματα και να τα ‘κατασκευάσουμε’ σε ανθρώπινη κλίμακα, ώστε να μπορούμε κάποια ημέρα να προσφέρουμε μια πιο προσβάσιμη εναλλακτική μεταμόσχευσης του λεπτού εντέρου σε ασθενείς με σύνδρομο βραχέος εντέρου. Ιδανικά στόχος είναι να καλλιεργούμε μοσχεύματα ‘κομμένα και ραμμένα’ στα μέτρα του κάθε ασθενή ώστε να μην χρειάζεται η λήψη ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων».Η ερευνητική ομάδα του καθηγητή Οτ εφαρμόζει μια μέθοδο που ανέπτυξε το 2008 η οποία αφορά «απογύμνωση» του οργάνου του δότη από τα κύτταρά του με χρήση ενός ειδικού «απορρυπαντικού» και στη συνέχεια «εποικισμό» του εκμαγείου που απομένει με τα κύτταρα που απαιτούνται κάθε φορά ανάλογα με το όργανο. Με αυτή τη μέθοδο η ομάδα έχει ήδη δημιουργήσει λειτουργικούς νεφρούς και πνεύμονες σε αρουραίους ενώ πέρυσι αναγέννησε ανθρώπινο καρδιακό μυ.

Απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών

Στη νέα μελέτη οι ερευνητές δημιούργησαν τμήματα λεπτού εντέρου με μήκος περίπου τεσσάρων εκατοστών. Όταν μεταμόσχευσαν τα τμήματα αυτά στην καρωτίδα και στη σφαγίτιδα φλέβα αρουραίων σε ανοσοκαταστολή, άρχισε αμέσως να κυκλοφορεί αίμα εντός τους. Τέσσερις εβδομάδες αργότερα η έγχυση είτε γλυκόζης είτε λιπαρών οξέων οδήγησε σε αύξηση των επιπέδων τους στην κυκλοφορία του αίματος των πειραματοζώων, γεγονός που επιβεβαίωσε την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών. Περαιτέρω αναλύσεις των κυττάρων στα τοιχώματα του εντέρου απέδειξαν ότι εντός του οργανισμού των ζώων ο ιστός συνέχιζε να ωριμάζει.

Η ομάδα προχώρησε σε πειράματα με χρήση της συγκεκριμένης διαδικασίας σε μεγαλύτερα ζώα – συγκεκριμένα σε χοίρους – με επίσης πολύ καλά αποτελέσματα.

Ο δρ Οτ κατέληξε αναφέροντας ότι «περιγράφουμε μια τεχνολογία η οποία επιτρέπει σε μικρά τμήματα ιστού να δημιουργήσουν μεγαλύτερα μοσχεύματα τα οποία κάποια ημέρα θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αντικατάσταση οργάνων που πάσχουν».

Θεοδώρα Τσώλη Βήμα Science

Τα άπλυτα ρούχα πόλος έλξης για κοριούς!!!!

Σέφιλντ 

Οι κοριοί και άλλα ακάρεα… λατρεύουν τα άπλυτα ρούχα, σύμφωνα με μια νέα μελέτη ειδικών του Πανεπιστημίου του Σέφιλντ. Τι σημαίνει πρακτικά αυτό; Ότι, όπως αναφέρουν οι επιστήμονες με επικεφαλής τον δρα Γουίλιαμ Χέντλι από το Τμήμα Ζωολογίας και Βοτανικής, δεν πρέπει να αφήνουμε τα βρώμικα ρούχα πεταμένα μέσα στο υπνοδωμάτιό μας ή στο δωμάτιο του ξενοδοχείου αφού έτσι δημιουργούμε έναν μεγάλο πόλο έλξης για τους κοριούς και άλλους… συγγενείς τους.

Καταφύγιο σε ρούχα και αποσκευές

Οι κοριοί αποτελούν το τελευταίο διάστημα παγκόσμιο πρόβλημα το οποίο εν μέρει αποδίδεται στην αύξηση των μετακινήσεων από χώρα σε χώρα λόγω της μείωσης του κόστους των πτήσεων. Ένας πιθανός μηχανισμός που ενισχύει την παγκόσμια εξάπλωση των κοριών είναι ότι τα συγκεκριμένα έντομα βρίσκουν καταφύγιο στα ρούχα και τις αποσκευές.

Όπως αναφέρει η ερευνητική ομάδα από το Σέφιλντ στην επιθεώρηση «Scientific Reports», διεξήγαγε πειράματα σε δύο ίδια, ελεγχόμενα από άποψη θερμοκρασίας δωμάτια όπου τοποθετήθηκαν τέσσερις τσάντες με ρούχα – οι δύο περιείχαν άπλυτα ρούχα και οι άλλες δύο καθαρά ρούχα. Μέσα στα δωμάτια υπήρχαν και κοριοί.

Σε κάθε πείραμα, οι ερευνητές αύξαναν στο ένα από τα δύο δωμάτια τις συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα για να προσομοιάσουν την ανθρώπινη αναπνοή. Ανακάλυψαν ότι οι κοριοί είχαν διπλάσιες πιθανότητες να συγκεντρώνονται στις τσάντες με τα βρώμικα ρούχα σε σύγκριση με τις τσάντες με τα καθαρά ρούχα.

Από τη μελέτη προέκυψε επίσης ότι στο δωμάτιο με τις αυξημένες συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα οι κοριοί έτειναν να αφήνουν τα «καταφύγιά» τους και να αναζητούν ξενιστή.

«Μαγνήτης» οι ανθρώπινες οσμές

Τα ευρήματα αυτά μαρτυρούν ότι οι ανθρώπινες οσμές που παραμένουν επάνω στα βρώμικα ρούχα λειτουργούν ως «μαγνήτης» για τους κοριούς. Ετσι, τα άπλυτα ρούχα μέσα σε μια ανοιχτή βαλίτσα μέσα στο δωμάτιο ενός ξενοδοχείου ή ακόμη και εκείνα που είναι πεταμένα μέσα στο σπίτι μπορούν να… τραβήξουν επάνω τους κοριούς και άλλα ακάρεα.

Τα άπλυτα σε κλειστή σακούλα

Όπως σημείωσε χαρακτηριστικά ο δρ Χέντλι «οι κοριοί αποτελούν τεράστιο πρόβλημα για τα ξενοδοχεία αλλά και τα σπίτια, ιδίως σε ορισμένες από τις μεγάλες πόλεις. Όταν ένα δωμάτιο ‘μολυνθεί’ με κοριούς είναι πολύ δύσκολο να τους ξεφορτωθεί κάποιος, γεγονός που οδηγεί πολλούς στο να πετάνε τα ρούχα και τα έπιπλα τους – όπως καταλαβαίνετε το κόστος αυτό είναι τεράστιο». Ο ερευνητής κατέληξε σημειώνοντας πως «πρέπει να κρατούμε τα άπλυτα ρούχα μας σε μια κλειστή σακούλα, κυρίως όταν μένουμε σε ξενοδοχείο, προκειμένου να μειώσουμε τις πιθανότητες να ταξιδέψουμε μαζί με τους κοριούς πίσω στο σπίτι μας και να μολύνουμε το δικό μας δωμάτιο».

Θεοδώρα Τσώλη Βήμα Science

Aναγέννηση δοντιών από φάρμακο για το...Αλτσχάιμερ!!!!

Στο μέλλον η ανάγκη για σφραγίσματα δοντιών μπορεί να μειωθεί, καθώς Βρετανοί επιστήμονες ανακοίνωσαν ότι η φυσική ικανότητα αναγέννησης των δοντιών μπορεί να ενισχυθεί σημαντικά με τη βοήθεια ενός φαρμάκου που αρχικά προοριζόταν για τη...νόσο Αλτσχάιμερ.

Το φάρμακο ενεργοποιεί τα βλαστικά κύτταρα στο κέντρο του χαλασμένου δοντιού και επιταχύνει την αποκατάσταση μικρών ρωγμών και οπών. Ενώ ένα δόντι από μόνο του διαθέτει μια περιορισμένη ικανότητα αυτο-αποκατάστασης, το φάρμακο (Tideglusib) τονώνει την φυσική διαδικασία αναγέννησης, προκειμένου να κλείνουν ακόμη και μεγαλύτερες τρύπες, όπως έδειξαν πειράματα σε ποντίκια.

Το σφουγγαράκι

Ερευνητές, με επικεφαλής τον καθηγητή Πολ Σαρπ του King's College του Λονδίνου έδειξαν ότι όταν η τρύπα στο δόντι γεμίζει με ένα βιοδιασπώμενο σφουγγαράκι κολλαγόνου διαποτισμένο με το εν λόγω φάρμακο, το δόντι δημιουργεί νέα οδοντίνη αναπλάθεται πλήρως μόνο του βαθμιαία (μέσα σε λίγες εβδομάδες).

Το συγκεκριμένο φάρμακο έχει δοκιμασθεί για πιθανή χρήση κατά του Αλτσχάιμερ και άλλων νευρολογικών παθήσεων, ενώ έχει ήδη βρεθεί ότι είναι ασφαλές για κλινική χρήση. Παραμένει πάντως ακόμη αβέβαιο αν το φάρμακο θα μπορεί να αποκαταστήσει τις τρύπες και στα ανθρώπινα δόντια που είναι μεγαλύτερα. Προς το παρόν, η θεραπεία δοκιμάζεται και σε δόντια αρουραίων, που είναι τέσσερις φορές μεγαλύτερα από των ποντικιών. Αν όλα πάνε καλά, έως το τέλος του έτους θα ακολουθήσουν οι πρώτες κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους.

Οι ερευνητές που δημοσιεύουν την ανακάλυψη τους στην επιθεώρηση «Scientific Reports», ήδη αισιοδοξούν. «Σχεδόν κάθε άνθρωπος στον πλανήτη έχει χαλασμένα δόντια κάποια στιγμή. Πρόκειται για ένα τεράστιο αριθμό ανθρώπων που χρειάζονται θεραπεία. Σκοπίμως προσπαθήσαμε να βρούμε κάτι που να είναι πραγματικά απλό, γρήγορο και φθηνό», δήλωσε ο δρ. Σαρπ.

Δυστυχώς όμως η προοπτική του τροχού του οδοντογιατρού, που δεν είναι ευχάριστη για τους περισσότερους ανθρώπους, δεν θα εξαφανισθεί. Ακόμη και με τη νέα θεραπεία, οι γιατροί θα πρέπει να αφαιρούν πρώτα τα σάπια τμήματα του δοντιού. «Συγγνώμη, αλλά φοβάμαι ότι δεν θα γλιτώσετε από τον τροχό», παραδέχθηκε ο δρ Σαρπ. Τελικά, μισές δουλειές...

Πηγή : Βήμα Science

Όταν τα αρθρόποδα ....γδύνονται!

Το φαινόμενο της έκδυσης είναι εξαιρετικά εντυπωσιακό και συμβαίνει στα ζώα με εξωσκελετό όπως τα αρθρόποδα επειδή ο σκελετός δεν "ακολουθεί" την αύξηση του σώματος του ζώου. Εντυπωσιακό βίντεο από Go Awesome Animals...

Ο υγιεινός τρόπος ζωής μπορεί να νικήσει το DNA!

Καθορίζει η κληρονομικότητα τη μοίρα των καρδιοπαθών; Νέα μελέτη, με δείγμα 55.000 ανθρώπων, προσφέρει μια απάντηση. Αν κάποιος ζει υγιεινά –δεν καπνίζει, κάνει ήπια γυμναστική και τρώει πολλά φρούτα, λαχανικά, ψάρια, δημητριακά ολικής άλεσης και ξηρούς καρπούς– μπορεί να εξουδετερώσει ακόμη και τον υψηλότερο γενετικό κίνδυνο.

«Το DNA δεν είναι η μοίρα μας. Για αυτή την ασθένεια δεν είναι καθοριστικό», δήλωσε ο διευθυντής του Κέντρου Ανθρώπινων Γενετικών Ερευνών στο Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης δρ Σέκαρ Καθιρίζαν.

Η έρευνα του δρος Καθιρίζαν και των συνεργατών του είναι η πρώτη προσπάθεια να χρησιμοποιηθούν μεγάλες βάσεις δεδομένων για να απομονωθούν οι επιδράσεις των γονιδίων και του τρόπου ζωής στις καρδιοπάθειες.

Κάθε χρόνο, 17,3 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο χάνουν τη ζωή τους από στεφανιαία νόσο. Οι έρευνα βρήκε ότι τα γονίδια μπορούν να διπλασιάσουν τον κίνδυνο καρδιοπαθειών, αλλά ένας σωστός τρόπος ζωής μπορεί να τον μειώσει στο μισό. Ο Μάικλ Λάουερ, καρδιολόγος από το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας, ο οποίος δεν σχετίζεται με τη μελέτη, χαρακτήρισε τα ευρήματά της εντυπωσιακά. Οι άνθρωποι που μελετήθηκαν προέρχονταν από τέσσερις διαφορετικές έρευνες, αλλά τα αποτελέσματα ήταν συνεκτικά και πειστικά, παρότι οι πληθυσμοί ήταν πολύ διαφορετικοί. «Δεν βλέπουμε συχνά τέτοιου είδους έρευνες και σίγουρα όχι τόσο σχολαστικές», είπε.

Η πρώτη μελέτη αφορούσε άνδρες, μαύρους και λευκούς, ηλικίας 45 έως 54 ετών. Σωστός τρόπος ζωής σε αυτούς με το υψηλότερο γενετικό ρίσκο μείωνε την πιθανότητα καρδιοπάθειας εντός δεκαετίας στο 5,1% από το 10,7%. Αλλη μελέτη, μεταξύ 21.222 Αμερικανίδων άνω των 45 διαπίστωσε ότι οι πιθανότητες καρδιοπάθειας έπεφταν στο 2% από 4,6%, αν ακολουθούσαν υγιεινό τρόπο ζωής. Στην τρίτη έρευνα, μεταξύ Σουηδών ηλικίας 44 ως 73 ετών η δεκαετής πιθανότητα καρδιοπάθειας έπεφτε στο 5,3% από 8,2%. Και τέλος, σε έρευνα μεταξύ Αμερικανών ηλικίας 55 έως 80, αυτοί που είχαν γενετική προδιάθεση αλλά ζούσαν υγιεινά είχαν πολύ μικρότερες αποθέσεις ασβεστίου στις στεφανιαίες αρτηρίες τους. Η τέταρτη μελέτη έγινε με βάση απεικονίσεις της καρδιάς, σε αντίθεση με τις άλλες τρεις, που κατέγραψαν καρδιακά επεισόδια και άλλα σημάδια καρδιοπάθειας.

«Αυτό μας δίνει μεγαλύτερη σιγουριά ότι τα ευρήματα είναι αληθινά», είπε ο Λάουερ. Οι ερευνητές κατέταξαν τους ανθρώπους με βάση 50 γονίδια που σχετίζονται με τις καρδιοπάθειες. Επίσης, έκριναν τον τρόπο ζωής τους με γνώμονα τέσσερις παράγοντες: αν κάπνιζαν, αν γυμνάζονταν τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα, αν ήταν παχύσαρκοι και αν τρέφονταν υγιεινά. Ως σωστός τρόπος ζωής ορίστηκε η εκπλήρωση των τριών από τις τέσσερις παραμέτρους. Αυτό είναι σημαντικό γιατί πολλοί υπέρβαροι έχουν τεράστια δυσκολία να χάσουν κιλά και να μην τα ξαναπάρουν. «Μπορείτε να μπείτε σε αυτή την κατηγορία, ακόμη και αν είστε παχύσαρκος, αρκεί να μην καπνίζετε, να ασκείστε και να τρώτε υγιεινά», είπε ο δρ Καθίριζαν.

Ο δρ Καθίριζαν χρησιμοποιεί ήδη τα αποτελέσματα της μελέτης στις συνομιλίες με τους ασθενείς του. Το γενετικό τεστ είναι διαθέσιμο μόνο στις επιστημονικές έρευνες, αλλά ο γενετικός κίνδυνος μπορεί να αποκαλυφθεί από μια απλή συνομιλία. «Οταν κάποιος μου λέει ότι έχασε τον πατέρα του από καρδιά στα 45, απαντώ: “Είναι στο χέρι σου να μειώσεις αυτόν τον κίνδυνο”».

Πηγή: Καθημερινή έντυπη έκδοση

Προξενιό για αριστερόστροφο σαλιγκάρι..

Νότιγχαμ 

Είναι ίσως το πρώτο σαλιγκάρι στην ιστορία της Εξέλιξης που απευθύνεται στο Διαδίκτυο για να βρει σύντροφο: ερευνητές στη Βρετανία διοργανώνουν προξενιό για τον Τζέρεμι, ένα εξαιρετικά σπάνιο σαλιγκάρι με αριστερόστροφη σπείρα στο κέλυφός του.

Ο Τζέρεμι ανήκει στο είδος Cornu aspersum, το πιο κοινό και γνώριμο είδος σαλιγκαριού στην Ευρώπη. Τα σαλιγκάρια αυτού του είδους έχουν πάντα, ή σχεδόν πάντα, δεξιόστροφο κέλυφος. Ο μοναχικός Τζέρεμι, όμως, μοιάζει με το είδωλο ενός κανονικού σαλιγκαριού στην καθρέπτη. 

Λόγω της αριστερόστροφης ιδιομορφίας του, δεν μπορεί να ζευγαρώσει με άλλους εκπροσώπους του είδους του -αφού τα γεννητικά του όργανα βρίσκονται στη «λάθος» μεριά.

Ο εντοπισμός του Τζέρεμι

Ο Τζέρεμι εντοπίστηκε κοντά σε κάδο κομποστοποίησης στο Λονδίνο από έναν συνταξιούχο ερευνητή του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας, ο οποίος το έστειλε στο Πανεπιστήμιο του Νότιγχαμ με το ταχυδρομείο.

«Μελετώ τα σαλιγκάρια εδώ και 20 χρόνια και δεν έχω ξαναδεί ποτέ κάτι τέτοιο» λέει ο δρ Άνγκους Ντέιβισον, γενετιστής στο Πανεπιστήμιο του Νότιγχαμ.

Τον περασμένο Φεβρουάριο, η ομάδα του Ντέιβισον δημοσίευσε μελέτη στην έγκριτη επιθεώρηση «Current Biology», στην οποία ανακοίνωνε την ανακάλυψη ενός γονιδίου που ελέγχει το εάν η σπείρα στο κέλυφος των σαλιγκαριών είναι δεξιόστροφη ή αριστερόστροφη.

Το ίδιο γονίδιο επηρεάζει την ασυμμετρία του σώματος και σε άλλα ζώα, συμπεριλαμβανομένου του ανθρώπου. Η μελέτη του, λένε οι ερευνητές, θα μπορούσε να ρίξει φως σε σπάνια περιστατικά στα οποία τα όργανα του σώματος αναπτύσσονται στη «λάθος» πλευρά του σώματος.

Στόχος του Ντέιβισον είναι τώρα να εξακριβώσει αν ο Τζέρεμι φέρει μεταλλάξεις στο εν λόγω γονίδιο ή αν έπεσε θύμα κάποιας αναπτυξιακής διαταραχής.

Θέλοντας να συνεχίσουν τις μελέτες, αλλά και να βοηθήσουν τον καημένο τον Τζέρεμι, οι ερευνητές ζητούν τώρα τη βοήθεια του κοινού για να του βρουν ταίρι και να τον ζευγαρώσουν.

Όποιος καταφέρει να εντοπίσει ένα αριστερόστροφο σαλιγκάρι καλείται να ενημερώσει την ερευνητική ομάδα στέλνοντας email.

Αν πάλι αποδειχθεί αδύνατο να βρεθεί σύντροφος, ο Τζέρεμι θα αναγκαστεί να κάνει ό,τι κάνουν όλα τα σαλιγκάρια σε περίπτωση ανάγκης: θα διασταυρωθεί με τον εαυτό του, αφού είναι ερμαφρόδιτος.
Βήμα Science

Βακτήριο που τρέφεται με ραδιενέργεια!!!

Ένα είδος βακτηρίου που βρέθηκε να ζει βαθιά στο υπέδαφος αποκαλύπτεται ότι έχει τη μοναδική ικανότητα να αντλεί ενέργεια από τη ραδιενεργό διάσπαση του ουρανίου. Η ανακάλυψη, λένε αμερικανοί ερευνητές, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ύπαρξης εξωγήινων που τρέφονται με καθαρή ακτινοβολία.

Το μοναδικό βακτήριο, με την ονομασία Desulforudis audaxviator, βρέθηκε να ζει σε ένα παλιό χρυσωρυχείο στη Νότια Αφρική, σε βάθος 2,8 χιλιομέτρων. «Τράβηξε την προσοχή μου επειδή αντλεί ενέργεια αποκλειστικά από ραδιενεργές ουσίες» λέει στο δικτυακό τόπο του «Science» ο Ντιμίτρα Άτρι, αστροβιολόγος του Διαστημικού Ινστιτούτου Επιστήμης «Blue Marble» στο Σιάτλ. «Ποιος ξέρει αν συμβαίνει το ίδιο με τη ζωή σε άλλους κόσμους;» εικάζει.

Οι περισσότεροι οργανισμοί στη Γη είτε εκμεταλλεύονται το φως του ήλιου για να φωτοσυνθέσουν την τροφή τους, είτε τρέφονται με φωτοσυνθετικούς οργανισμούς. Το Desulforudis audaxviator ανήκει σε μια διαφορετική, σπάνια κατηγορία οργανισμών, οι οποίοι αντλούν ενέργεια απευθείας από ανόργανες χημικές ουσίες του περιβάλλοντος.

Ραδιενεργό γεύμα 

Το ουράνιο και άλλα ραδιενεργά στοιχεία που υπάρχουν σε μικρές ποσότητες στον γήινο φλοιό εκπέμπουν ακτινοβολία, η οποία διασπά άλλα μόρια στο έδαφος. Διασπά για παράδειγμα ενώσεις που περιέχουν οξυγόνο και θείο, παράγοντας έτσι θειικά ιόντα, υπεροξείδιο του υδρογόνου και άλλα προϊόντα που διατηρούν αποθηκευμένη χημική ενέργεια.

Αυτή είναι η ενέργεια που αξιοποιεί για την επιβίωσή του το θαυμαστό βακτήριο: απορροφά τα μόρια και τα ιόντα που προκύπτουν, ρουφά την ενέργειά τους και στη συνέχεια τα φτύνει πίσω στο περιβάλλον.

Ο Άτρι υποψιάζεται ότι η ίδια διαδικασία θα μπορούσε να κρατά ταϊσμένα εξωγήινα μικρόβια ακόμα και σε κόσμους που στερούνται ατμόσφαιρας. Τα μικρόβια αυτά θα μπορούσαν να αξιοποιούν όχι την ακτινοβολία της ραδιενεργού διάσπασης, αλλά την ενέργεια των λεγόμενων κοσμικών ακτίνων, μιας βροχής από σωματίδια υψηλής ενέργειας που λούζει τα πάντα στο Διάστημα.

Η Γη διαθέτει μαγνητικό πεδίο που λειτουργεί ως ασπίδα προστασίας για την κοσμική ακτινοβολία. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο με τον Άρη ή άλλα «αφιλόξενα» σώματα του Ηλιακού Συστήματος.

Χρησιμοποιώντας τα διαθέσιμα δεδομένα για την κοσμική ακτινοβολία, ο ερευνητές προσομοίωσε τις συνθήκες σε άλλα ουράνια σώματα, και διαπίστωσε ότι, σε όλους τους πλανήτες εκτός από τη Γη, η συνεχής ροή σωματιδίων από το Διάστημα θα προσέφερε αρκετή ενέργεια για την επιβίωση μικρών, σχετικά απλών οργανισμών όπως τα βακτήρια.

Αν ο Άτρι έχει δίκιο, οι προσπάθειες αναζήτησης εξωγήινης ζωής θα πρέπει να διευρυνθούν, και να συμπεριλάβουν κόσμους που δεν διαθέτουν μαγνητικό πεδίο και θεωρούνταν μέχρι σήμερα εχθρικοί για την υποστήριξη ζωντανών οργανισμών.

Ποιος ξέρει; Βαθιά στο υπέδαφος του Άρη ίσως κρύβεται το εξωγήινο ανάλογο του απίθανου Desulforudis audaxviator.

H μελέτη του Ντιμίτρ Άτρι δημοσιεύεται στο «Journal of the Royal Society Institute».
Βήμα Science

Τα υπερβακτήρια απειλούν την ανθρωπότητα!

Οι -ολοένα πιο ανθεκτικοί στα αντιβιοτικά- μικροοργανισμοί θα σκοτώνουν έναν άνθρωπο κάθε τρία δευτερόλεπτα, κάπου στον πλανήτη μας έως το 2050, προειδοποιεί μια νέα διεθνής έκθεση, η οποία καλεί κυβερνήσεις, φαρμακευτικές εταιρείες και επιστήμονες να εντείνουν τις προσπάθειές τους.

Ερχεται Μεσαίωνας;

Σύμφωνα με τη βαρυσήμαντη έκθεση, η ιατρική απειλείται «να επιστρέψει στο σκοτεινό μεσαίωνα», αν δεν επενδυθούν δισεκατομμύρια δολάρια (έως 40 δισ. δολ. την επόμενη δεκαετία) για να λυθεί το πρόβλημα της μικροβιακής αντίστασης όχι μόνο στα αντιβιοτικά, αλλά και σε όλα τα αντιμικροβιακά φάρμακα κατά ιών, μυκήτων, παρασίτων και άλλων παθογόνων μικροοργανισμών.

Οι παγκόσμιες πωλήσεις αντιβιοτικών με πατέντα είναι περίπου 4.7 δισεκατομμύρια δολάρια, ετησίως. Η έκθεση, με δυό λόγια, προτείνει να μειωθεί η ζήτηση για αντιβιοτικά και άλλα αντιμικροβιακά φάρμακα και, παράλληλα, να αυξηθεί η προσφορά τους.

Για τον λόγο αυτό, προτείνει την αποζημίωση με τουλάχιστον ένα δισεκατομμύριο δολάρια των φαρμακοβιομηχανιών για κάθε νέο αντιβιοτικό που θα ανακαλύπτουν, αλλά και την επιβολή πρόσθετων φόρων σε εκείνες τις εταιρείες που δεν επενδύουν στην έρευνα για νέα αντιβιοτικά. Η τελευταία αυτή ιδέα ήδη απορρίφθηκε από την Ένωση Βρετανικής Φαρμακοβιομηχανίας, αν και μεμονωμένες εταιρείες που παράγουν αντιβιοτικά, όπως η GlaxoSmithKline, εμφανίσθηκαν μάλλον θετικές.

Απαιτείται επανάσταση

Η έκθεση, που συντάχθηκε μετά από προτροπή πριν δύο χρόνια του βρετανού πρωθυπουργού Ντέηβιντ Κάμερον κάνει λόγο για την ανάγκη να υπάρξει μια «επανάσταση» στον τρόπο που χρησιμοποιούνται τα αντιβιοτικά. Γι' αυτό, προτείνει μια εκτεταμένη καμπάνια ενημέρωσης της παγκόσμιας κοινής γνώμης, καθώς οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουν επίγνωση των επερχόμενων κινδύνων, με συνέπεια να παίρνουν αντιβιοτικά ακόμη και για απλά κρυολογήματα.

Στο πλαίσιο αυτό, προτείνεται από το 2020 σε κανένα ασθενή να μην συνταγογραφούνται αντιβιοτικά, αν προηγουμένως δεν έχει γίνει ένα σχετικό γρήγορο τεστ, που να επιβεβαιώνει ότι όντως τα χρειάζεται. Για να γίνει αυτό όμως, θα πρέπει πρώτα να εξαπλωθούν ευρέως αυτά τα γρήγορα τεστ.

Η ανθρωπότητα, σύμφωνα με τους συντάκτες της έκθεσης, χάνει σταδιακά τη μάχη των αντιβιοτικών, που θεωρείται εξίσου σοβαρή με τη μάχη κατά της τρομοκρατίας. Το πρόβλημα είναι διπλό: δεν ανακαλύπτονται νέα αποτελεσματικότερα αντιβιοτικά με τον αναγκαίο ρυθμό (η πιο πρόσφατη κατηγορία νέων αντιβιοτικών ανακαλύφθηκε στη δεκαετία του ΄80), ενώ «σπαταλιούνται» και έτσι αχρηστεύονται τα υπάρχοντα αντιβιοτικά λόγω άλογης χρήσης.

Ήδη έχουν εμφανισθεί μικρόβια που αντιστέκονται ακόμη και στα ισχυρότερα αντιβιοτικά «τελευταίας καταφυγής», όπως η κολιστίνη, με συνέπεια ο κόσμος να βρίσκεται ενώπιον μιας «εποχής χωρίς αντιβιοτικά», που θα ισοδυναμεί με μια «Αποκάλυψη» σε θρησκευτικούς όρους.

Οι προβλέψεις

Η έκθεση προβλέπει ότι δέκα εκατομμύρια άνθρωποι θα πεθαίνουν κάθε χρόνο έως το 2050 εξαιτίας λοιμώξεων από ανθεκτικά μικρόβια (έναντι 700.000 ετησίως σήμερα), ενώ το κόστος για την παγκόσμια οικονομία λόγω της μαζικής αντίστασης στα αντιβιοτικά θα φθάσει στα 100 τρισεκατομμύρια δολάρια έως τα μέσα του αιώνα μας.

Μεταξύ άλλων, η έκθεση προτείνει τη μείωση της υπερβολικής χρήσης αντιβιοτικών στην κτηνοτροφία (στις ΗΠΑ το 70% των πωλούμενων αντιβιοτικών καταλήγουν σε ζώα) και την επιβολή σήμανσης στα προϊόντα κρέατος που έχουν προκύψει από ζώα με αντιβιοτικά. Επίσης, τη δημιουργία ενός νέου Παγκόσμιου Ταμείου Καινοτομίας ύψους δύο δισεκατομμυρίων δολαρίων (το οποίο θα χρηματοδοτεί έρευνες για νέα αντιβιοτικά), τη βελτίωση των συνθηκών υγιεινής στα νοσοκομεία, τη προώθηση της χρήσης εμβολίων ως εναλλακτικών στα αντιβιοτικά κ.α.

Ο λόρδος Τζιμ Ο'Νιλ, επικεφαλής της έκθεσης και πρώην επικεφαλής οικονομολόγος της Goldman Sachs, δήλωσε ότι «πρέπει να μεταφέρουμε σε όλο τον κόσμο το μήνυμα πως είναι κρίσιμο να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε τα αντιβιοτικά σαν γλυκά. Αν δεν λύσουμε το πρόβλημα, οδεύουμε προς μια σκοτεινή εποχή ξανά, όπου πολλοί άνθρωποι θα πεθαίνουν».

Σε ένα τέτοιο μέλλον, που θυμίζει σενάριο επιστημονικής φαντασίας και όπου οι γιατροί δεν θα διαθέτουν πια το «όπλο» των αντιβιοτικών, ακόμη και μια χειρουργική επέμβαση ρουτίνας (π.χ. σκωληκοειδίτιδας) μπορεί να αποβαίνει θανατηφόρα. Οι αντικαρκινικές θεραπείες ή οι μεταμοσχεύσεις οργάνων θα σκοτώνουν πολλούς ασθενείς. Η παιδική θνησιμότητα θα εκτοξευθεί ξανά στα ύψη.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και άλλοι διεθνείς φορείς επαίνεσαν τη νέα έκθεση, όμως οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα δήλωσαν ότι «αν και αποτελεί ένα σημαντικό πρώτο βήμα για να αντιμετωπισθεί η ευρεία αποτυχία της αγοράς σε αυτό το πεδίο, δεν πηγαίνει τόσο μακριά, όσο χρειάζεται».

Βήμα Science

Πώς το Πάσχα βοήθησε να καταρριφθεί ο μύθος για το έλκος;

Ουάσινγκτον

Μέχρι πριν από 33 χρόνια, οι γιατροί πίστευαν ότι το έλκος και η χρόνια γαστρίτιδα οφείλονται στο στρες, ίσως και στα πολλά μπαχαρικά. Αυτό όμως άλλαξε μετά τις διακοπές του καθολικού Πάσχα το 1982.  Η μεγάλη χριστιανική γιορτή έγινε κατά τύχη η αιτία να ανακαλυφθεί το διαβόητο ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού (Helicobacter pylori), ο ένοχος για τα περισσότερα πεπτικά έλκη και για πολλούς καρκίνους του στομάχου.

Το βακτήριο

Τουλάχιστον ο μισός πληθυσμός του κόσμου ζει μολυσμένος από το αρχαίο βακτήριο, το οποίο ακολούθησε τους προγόνους μας στην έξοδό τους από την Αφρική και απαντάται σήμερα σε όλο τον κόσμο. Χάρη στο σχήμα του, το ελικοβακτηρίδιο μπορεί να διαπερνά τον βλεννογόνο του στομάχου και να ζει προστατευμένο στα υποκείμενα επιθηλιακά κύτταρα.

Το 85% των φορέων δεν εμφανίζει κανένα σύμπτωμα. Σε κάποιες περιπτώσεις, όμως, το βακτήριο προκαλεί εκτεταμένη βλάβη στον βλεννογόνο και επιτρέπει έτσι στα πεπτικά οξέα να έρθουν σε επαφή με το στομάχι, προκαλώντας έντονο πόνο ή και αιμορραγία. Χάρη στη μεγάλη ανακάλυψη του 1982, τα περισσότερα έλκη θεραπεύονται εύκολα με αντιβιοτικά και φάρμακα που μειώνουν την οξύτητα του στομάχου.

Το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού ανακαλύφθηκε από τους αυστραλούς γιατρούς, Ρόμπιν Ουάρεν και Μπάρι Μάρσαλ. Οι δύο ερευνητές γνώριζαν ότι οι μισές βιοψίες από ασθενείς με έλκη περιείχαν βακτήρια σε σχήμα σπείρας, τα οποία όμως δεν ήταν δυνατό να καλλιεργηθούν στο εργαστήριο για να μελετηθούν.

Τα πειράματα

Σύμφωνα με άρθρο που δημοσιεύτηκε το 2005 στην επιθεώρηση «Cell», οι Ουάρεν και Μάρσαλ χρησιμοποιούσαν στα πειράματά τους τρυβλία Πετρί με αγαρόζη, στα οποία καλλιεργούνταν κανονικά βακτήρια Campylobacter. Οι καλλιέργειες αφήνονταν να επωαστούν για διάστημα δύο ημερών. Αν σε αυτό το διάστημα δεν εμφανίζονταν αποικίες μικροβίων, οι καλλιέργειες πετιούνταν στα σκουπίδια.

Η κρατούσα άποψη ήταν τότε πως «ότι δεν αναπτύσσεται σε δύο ημέρες δεν υπάρχει καν», είχε πει ο Μάρσαλ στο περιοδικό Discover το 2010. «Όπως ανακαλύψαμε, όμως, το H.pylori αναπτύσσεται αργά». Εκείνη τη χρονιά, αναφέρει το LiveScience.cοm, οι διακοπές του Πάσχα κράτησαν τους ερευνητές μακριά από το εργαστήριο για τέσσερις ημέρες. Όταν επέστρεψαν, είδαν αποικίες του άγνωστου ως τότε μικροβίου να αναπτύσσονται πάνω στα τρυβλία.

Η ιστορική ανακάλυψη δημοσιεύτηκε στην επιθεώρηση «Lancet» το 1984. Πολλοί γιατροί όμως αρνιούνταν να εγκαταλείψουν την παραδοσιακή θεωρία που ήθελε το έλκος να προκαλείται από το άγχος και τα πολλά μπαχαρικά. Οι δύο ερευνητές έγιναν στόχος χλευασμού, μέχρι που ο Μάρσαλ προσέφερε την οριστική απόδειξη πειραματιζόμενος με τον εαυτό του. Ήπιε εσκεμμένα μια υγρή καλλιέργεια H.pylori και δύο εβδομάδες αργότερα εμφάνισε οξεία γαστρίτιδα.

Η μεγάλη δικαίωση ήρθε το 2005, όταν οι Μάρσαλ και Ουάρεν τιμήθηκαν με το Νόμπελ Ιατρικής-Φυσιολογίας. Έκτοτε, χιλιάδες επιστημονικά άρθρα έχουν δημοσιευτεί για το Helicobacter pylori, και εκατομμύρια άνθρωποι έχουν απαλλαχθεί από το έλκος με ολιγοήμερη λήψη αντιβιοτικών

Βαγγέλης Πρατικάκης Βήμα Science

Ο χαμαιλέοντας ....δρ. νανοτεχνολογίας!!!

Ακολουθώντας... στυλιστικές συμβουλές, οι χαμαιλέοντες επιλέγουν χρώματα ανάλογα με τη διάθεσή τους. Όμως ο μηχανισμός με τον οποίο δημιουργούν τα παρδαλά τους σχέδια έχει μια μεγάλη δόση νανοτεχνολογίας.

Για πολύ καιρό, οι ζωολόγοι πίστευαν ότι αυτά τα ιδιαίτερα ερπετά αλλάζουν χρώμα όπως τα καλαμάρια ή σουπιές, τεντώνοντας κύτταρα του δέρματος που περιέχουν χρωστικές ουσίες.

Αυτό, όμως, αποδεικνύεται ανακριβές. Μελέτη που δημοσιεύεται στην επιθεώρηση «Nature Communications» αποκαλύπτει ότι οι χαμαιλέοντες αλλάζουν χρώμα ρυθμίζοντας ένα πλέγμα άχρωμων νανοκρυστάλλων στο επιφανειακό στρώμα του δέρματος. Ανάλογα με τη ρύθμιση, οι νανοκρύσταλλοι ανακλούν διαφορετικά χρώματα.

Η μελέτη πραγματοποιήθηκε με τον άκρως παρδαλό χαμαιλέοντα-πάνθηρα (Furcifer pardalis) της Μαδαγασκάρης. Τα ευρήματα, όμως, πρέπει να ισχύουν και για αρκετά ακόμα από τα 180 χαμαιλέοντα που υπάρχουν σε όλο τον κόσμο.


O χαμαιλέοντας-πάνθηρας αλλάζει χρώμα σε βίντεο από τη μελέτη

Ο νέος μηχανισμός

Η αλήθεια είναι ότι δέρμα του χαμαιλέοντα μπορεί να περιέχει καφετιά, κόκκινα και κίτρινα χρώματα, τα οποία όμως δεν επαρκούν για την παραγωγή μιας τόσο μεγάλης γκάμας χρωμάτων. Το μυστικό, αναφέρουν οι ερευνητές, είναι τα λεγόμενα «δομικά χρώματα».

«Τα χρώματα αυτά παράγονται χωρίς χρωστικές ουσίες μέσω ενός φυσικού φαινομένου οπτικής παρεμβολής. Είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης ανάμεσα σε συγκεκριμένα μήκη κύματος του φωτός και μικροσκοπικές δομές, όπως οι κρύσταλλοι που υπάρχουν στο δέρμα των ερπετών» εξηγεί ο Μίτσελ Μιλίνκοβιτς, επικεφαλής της μελέτης.

Κύτταρα που υπάρχουν στην επιφάνεια του δέρματος και ονομάζονται «ιριδοφόρα» περιέχουν νανοκρυστάλλους της ουσίας γουανίνης, μιας από τις τέσσερις χημικές βάσεις στην αλυσίδα του DNA. Οι κρύσταλλοι αυτοί βρίσκονται διατεταγμένοι σε ένα πλέγμα, το οποίο όμως μπορεί να τεντώνεται ή να συρρικνώνεται ανάλογα με τις διαθέσεις του ζώου. Και, όσο πιο πολύ τεντώνεται το πλέγμα, τόσο μεγαλύτερα είναι τα μήκη κύματος του φωτός που ανακλά.

«Ανακαλύψαμε ότι ο χαμαιλέοντας αλλάζει χρώμα μέσω της ενεργής ρύθμισης ενός πλέγματος νανοκρυστάλλων» αναφέρει ο Μιλίνκοβιτς. «Όταν το ζώο είναι ήρεμο, οι κρύσταλλοι οργανώνονται σε ένα πυκνό δίκτυο που ανακλά τα μπλε μήκη κύματος. Όταν όμως βρίσκεται σε διέγερση, το πλέγμα νανοκρυστάλλων χαλαρώνει, κάτι που επιτρέπει την ανάκλαση άλλων χρωμάτων όπως το κίτρινο και το κόκκινο».

Η αλλαγή αυτή μπορεί να συμβεί, για παράδειγμα, όταν ένα αρσενικό βρεθεί αντιμέτωπο με κάποιον ανταγωνιστή, ή όταν θέλει να φλερτάρει κάποιο θηλυκό.

Αυτή η τεχνική νανοτεχνολογίας που ανέπτυξε ο χαμαιλέοντας στην πορεία της εξέλιξης έχει όμως και μια δεύτερη χρήση.

Βαθύτερα μέσα στο δέρμα, έδειξε η μελέτη, υπάρχει ένα δεύτερο στρώμα ιριδοφόρων κυττάρων που ανακλά το υπέρυθρο φως, δηλαδή τη θερμική ακτινοβολία. Αυτό επιτρέπει στο ερπετό να ρυθμίζει τη θερμοκρασία του όταν για παράδειγμα βρίσκεται στον ήλιο.

Χάρη στα ιριδοφόρα, επομένως, ο χαμαιλέοντας απολαμβάνει απέξω εμφάνιση κι από μέσα άνεση.
Βαγγέλης Πρατικάκης Βήμα Science

Λευκά αιμοσφαίρια σε δράση..

Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Σαν Φρανσίσκο κατάφεραν να καταγράψουν την οργανωμένη επίθεση μιας κατηγορίας  λευκών αιμοσφαιρίων (ηωσινόφιλα) απέναντι στο νηματώδες σκουλήκι C.elegans. Κάθε δευτερόλεπτο ο οργανισμός οργανώνεται για να αντιμετωπίσει πιθανούς κινδύνους από λοιμώξεις και ασθένειες. Στη μελέτη, οι ερευνητές εισήγαγαν στον νωτιαίο μυελό ενός ποντικού το νηματώδες σκουλήκι και παρακολούθησαν την αντίδραση του οργανισμού του τρωκτικού. Μέσα σε διάστημα 60 λεπτών ένας «στρατός» ηωσινόφιλων είχε συγκεντρωθεί γύρω από το σκουλήκι και προετοίμαζε την επίθεσή του. Κάποια στιγμή τα ηωσινόφιλα εξαπέλυσαν συγχρονισμένα μια οργανωμένη επίθεση προσπαθώντας να εξουδετερώσουν το σκουλήκι.
Θοδωρής Λαϊνας Βήμα Science

Διαβολικό σαλιγκάρι σκοτώνει με ινσουλίνη!!

Σολτ Λέικ Σίτι, Γιούτα

  

Το δηλητήριό του θεωρείται από τα ισχυρότερα του ζωικού βασιλείου. Είναι ο «κώνος ο γεωγράφος», ένα αρπακτικό θαλάσσιο σαλιγκάρι που έχει προκαλέσει δεκάδες θανάτους κολυμβητών και ψαράδων. Φαίνεται όμως ότι ο δολοφόνος δεν χρειάζεται καν να τσιμπήσει τη λεία του: απελευθερώνει στο νερό μια μορφή ινσουλίνης που προκαλεί στο θύμα υπογλυκαιμικό σοκ.

Πολλά και επικίνδυνα

Τα σαλιγκάρια κώνοι είναι άφθονα στα περισσότερα τροπικά νερά, ειδικά γύρω από κοραλλιογενείς υφάλους. Χωρίζονται σε δεκάδες διαφορετικά είδη, καθένα από τα οποία παράγει το δικό του κοκτέιλ νευροτοξινών, με το οποίο σκοτώνει μαλάκια, σκουλήκια, ακόμα και μικρά ψάρια.

Αρκετά είδη κυριολεκτικά καμακώνουν τα θύματά τους εκτοξεύοντας ένα μυτερό, τροποποιημένο δόντι. Άλλοι κώνοι, όπως ο επικίνδυνος Conus geographus, πιστεύεται ότι απελευθερώνουν δηλητήρια στο νερό με τα οποία μουδιάζουν ή σκοτώνουν τη λεία τους από μακριά. Αν χρειαστεί, την τσιμπούν με το «καμάκι» τους καθώς την καταπίνουν.

Τα δηλητήρια

Σε μια προσπάθεια να κατανοήσουν το χημικό οπλοστάσιο του δολοφόνου, ερευνητές του Πανεπιστημίου της Γιούτα εξέτασαν το γονιδίωμά του και εντόπισαν αλληλουχίες που παρουσίασαν μια περίεργη ομοιότητα με το γονίδιο της ινσουλίνης.

Διαπίστωσαν τελικά ότι το σαλιγκάρι παράγει μια ασυνήθιστη μορφή της ορμόνης, αποτελούμενη από λιγότερα αμινοξέα. Στις εργαστηριακές δοκιμές, ένα δείγμα της ασυνήθιστης ινσουλίνης, το οποίο παρασκεύασαν οι ερευνητές, έριξε απότομα τα επίπεδα σακχάρου σε ψάρια ζέβρες. Ακόμα κι όταν απλώς απελευθερώθηκε στο νερό, σχεδόν παρέλυσε τις προνύμφες ψαριών.

«Είναι μια μοναδική μορφή ινσουλίνης. Είναι κοντύτερη από οποιαδήποτε άλλη ινσουλίνη έχει περιγραφεί στα ζώα» αναφέρει ο Μπαλντομέρο Ολιβέρα, επικεφαλής της μελέτης. «Την βρήκαμε στο δηλητήριο σε μεγάλες ποσότητες» λέει. Οι ερευνητές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι ο κώνος ο γεωγράφος δεν αποκλείεται να μπορεί να ξεπαστρεύει ολόκληρα κοπάδια μικρών ψαριών προκαλώντας τους υπογλυκαιμικό σοκ.

Οι συγγενείς

Και ο κώνος ο γεωγράφος δεν είναι το μόνο είδος που ακολουθεί την ίδια τακτική. Το συγγενικό Conus tulipa βρέθηκε να παράγει μια παρόμοια ινσουλίνη, ενώ άλλα είδη που τρέφονται με μαλάκια ή σκουλήκια αντί με ψάρια συνθέτουν ινσουλίνες αντίστοιχες με αυτές των μαλακίων και των σκουληκιών.

Παρόλο όμως που το κοκτέιλ δηλητηρίων είναι κομμένο και ραμμένο στα μέτρα των θηραμάτων, οι κώνοι χρησιμοποιούν τα όπλα τους όχι μόνο για κυνήγι αλλά και για άμυνα: εκατοντάδες άνθρωποι που ακούμπησαν σαλιγκάρια κώνους δέχτηκαν τσιμπήματα από τους εκτινασσόμενο δόντι τους.

Το τσίμπημα πολλών κώνων είναι επιπόλαιο σαν τσίμπημα μέλισσας. Όμως ο κώνος ο γεωγράφος είναι πραγματικά επικίνδυνος: η διαθέσιμη βιβλιογραφία περιέχει αναφορές για περίπου 30 θανάτους τους τελευταίους τρεις αιώνες. Κάποιοι μάλιστα του έχουν δώσει το παρατσούκλι «σαλιγκάρι τσιγάρο», εννοώντας πως όποιος τσιμπηθεί μόλις που προλαβαίνει να καπνίσει το τελευταίο του τσιγάρο.

Βαγγέλης Πρατικάκης Βήμα Science

Η ιβουπροφαίνη παρατείνει τη ζωή σε πειραματόζωα..

Κόλετζ Στέισον, Τέξας 

Η ιβουπροφαίνη, ένα μη στεροειδές αντιφλεγμονώδες που πωλείται χωρίς ιατρική συνταγή, ίσως κάνει περισσότερα από το να σταματά τον πονοκέφαλο και τους πόνους στις αρθρώσεις. Πειράματα σε τρία ζωικά μοντέλα δείχνουν ότι το φάρμακο προσφέρει παράταση της ζωής, η οποία θα ισοδυναμούσε με 12 χρόνια επιπλέον ζωής στον άνθρωπο..

Οι μελέτες

Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι η μακροχρόνια χρήση ιβουπροφαίνης μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης νόσου του Αλτσχάιμερ και του Πάρκινσον, δύο ασθενειών που σχετίζονται με το γήρας, ενώ άλλα πειράματα έχουν δείξει ότι η ασπιρίνη, ένα άλλο μη στεροειδές αντιφλεγμονώδες, αυξάνει το προσδόκιμο ζωής σε σκουλήκια και ποντίκια.

Στη νέα μελέτη, η οποία δημοσιεύεται στην ανοιχτή επιθεώρηση «PLoS Genetics», ο Μάικλ Πολυμένης του Πανεπιστημίου Texas A&M στο Τέξας εξετάζει την επίδραση της ιβουπροφαίνης σε τρία ζωικά μοντέλα: το ζυμομύκητα της μαγιάς Saccharomyces cerevisiae, το νηματώδες σκουλήκι Caenorhabditis elegans και τη μύγα του ξιδιού Drosphila melanogaster.

Τα πειράματα

Τα τρία πειραματόζωα εκτέθηκαν σε δόσεις ανάλογες με αυτές που λαμβάνουν οι άνθρωποι, και παρουσίασαν σημαντική παράταση της μέσης διάρκειας ζωής: από 10% στις μύγες και τα σκουλήκια μέχρι 17% στο ζυμομύκητα. Ο μηχανισμός του φαινομένου παραμένει άγνωστος. Η ιβουπροφαίνη αναστέλλει τα λεγόμενα ένζυμα της κυκλοοξυγενάσης, τα οποία συμμετέχουν στην παραγωγή μορίων που προκαλούν φλεγμονή. Οι ερευνητές εικάζουν πάντως ότι η παράταση ζωής ίσως έχει σχέση με το γεγονός ότι η ιβουπροφαίνη περιορίζει την ικανότητα των κυττάρων να απορροφούν το αμινοξύ τρυπτοφάνη.

Το στρες

To σκεπτικό είναι ότι η πτώση των επιπέδων τρυπτοφάνης στρεσάρει τα κύτταρα και βελτιώνει έτσι τη λειτουργία τους. Πολυάριθμες προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει εξάλλου ότι τα χαμηλά επίπεδα στρες, για παράδειγμα από έκθεση σε τοξικά χημικά ή σε μέτρια επίπεδα ραδιενέργειας, περιέργως παρατείνουν τη ζωή.

Περισσότερα στοιχεία για το μηχανισμό του φαινομένου θα μπορούσαν να προκύψουν από πειράματα σε ποντίκια που σχεδιάζει τώρα η ερευνητική ομάδα. Μένει να αποδειχθεί αν το αντιφλεγμονώδες φάρμακο προσφέρει τα ίδια οφέλη και στον άνθρωπο. Σε κάθε περίπτωση, η μακροχρόνια λήψη ιβουπροφαίνης χωρίς συμβουλή γιατρού μπορεί να προκαλέσει θανατηφόρο αιμορραγία του στομάχου.

Μπορούν τα νύχια να αναγεννήσουν άκρα;;

Βλαστικά κύτταρα των νυχιών που εντοπίστηκαν σε ποντίκια ίσως μπορούν να οδηγήσουν κάποια ημέρα σε αναγέννηση οργάνων ή και άκρων

Ουάσινγκτον 

Ισως τα νύχια μας μπορούν στο μέλλον να μας χαρίσουν τις ικανότητες αναγέννησης των άκρων που διαθέτουν οι σαύρες! 

Διττός «βλαστικός» ρόλος

Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας ανακάλυψαν πρόσφατα μοναδικά στο είδος τους βλαστικά κύτταρα στα νύχια ποντικιών τα οποία διαδραματίζουν δύο ρόλους – συμβάλλουν στην ανάπτυξη των νυχιών αλλά βοηθούν και στην «επιδιόρθωσή» τους όταν αυτά καταστρέφονται ή τραυματίζονται.

Οι ειδικοί που βρίσκονται πίσω από την ανακάλυψη θεωρούν ότι αυτά τα βλαστικά κύτταρα θα μπορούσαν με την κατάλληλη παρέμβαση να μετατραπούν σε ιστούς για άλλα μέρη του σώματος, βοηθώντας κάποια ημέρα στην αναγέννηση οργάνων ή και άκρων.

Τα βλαστικά κύτταρα εντοπίστηκαν από τους αμερικανούς ειδικούς μέσω της χρώσης των κυττάρων των νυχιών ποντικιών (οι διαφορετικές χρωστικές χρησιμοποιήθηκαν ως «ταμπέλες» για τα διαφορετικά είδη κυττάρων των νυχιών). 

Η… χρωματιστή μελέτη

Οπως προέκυψε, πολλά από τα κύτταρα διαιρούνταν συνεχώς κάνοντας τις χρωστικές να… ξεθωριάζουν κατά τη διαδικασία. Ωστόσο, υπήρχαν λίγα κύτταρα στον μαλακό ιστό που ήταν προσδεδεμένος στη βάση του νυχιού, τα οποία παρέμεναν έντονα σε χρώμα είτε επειδή δεν διαιρούνταν είτε επειδή διαιρούνταν με πολύ αργούς ρυθμούς.

Αν ένα νύχι τραυματιστεί ή χαθεί μια πρωτεΐνη που ονομάζεται οστική μορφογενετική πρωτεΐνη (ΒΜΡ) στέλνει σήμα στα βλαστικά κύτταρα να αφιερώσουν τη λειτουργία τους αποκλειστικώς στην αποκατάσταση του νυχιού. 

Προς αποκατάσταση ακρωτηριασμένων άκρων

Οι ερευνητές μελετούν τώρα αν κάποια άλλα σήματα ή περιβαλλοντικοί παράγοντες θα μπορούσαν να οδηγήσουν αυτά τα βλαστικά κύτταρα των νυχιών στο να μετατραπούν σε άλλους τύπους ιστού. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να οδηγήσει στην αποκατάσταση ανωμαλιών στα νύχια και στα δάχτυλα, ακόμη και στην αποκατάσταση σοβαρών τραυματισμών του δέρματος ή ακρωτηριασμένων άκρων.

Ο επικεφαλής της μελέτης Κρζιστόφ Κομπιελάκ περιέγραψε τα ευρήματα ως «αναπάντεχα». Όπως υποστήριξε, ο διττός χαρακτήρας των βλαστικών κυττάρων που εντοπίστηκαν στα νύχια είναι μοναδικός σε σύγκριση με άλλα βλαστικά κύτταρα του δέρματος, όπως αυτά των θυλάκων των τριχών ή των ιδρωτοποιών αδένων.

 Θεοδώρα Τσώλη Βήμα Science

Εμβόλιο για τα χλαμύδια σώζει τα κοάλα;;

Νεαρό κοάλα εμβολιάζεται στο Πανεπιστήμιο του Σάνσαϊν Κόουστ

Μπρίσμπεϊν 

Η βακτηριακή λοίμωξη που απειλεί τα κοάλα της Αυστραλίας ίσως είναι δυνατό να αντιμετωπιστεί με εμβολιασμό του πληθυσμού, δείχνουν τα αποτελέσματα μιας ασυνήθιστης δοκιμής στο ανοιχτό πεδίο.

Κινδυνεύουν

Περισσότερα από δέκα εκατομμύρια κοάλα εκτιμάται ότι υπήρχαν στην Αυστραλία πριν από την άφιξη των βρετανών αποίκων το 1788. Σήμερα ο πληθυσμός πιστεύεται ότι έχει συρρικνωθεί γύρω στα 43.000 άτομα, και η κυβέρνηση της Αυστραλίας κατατάσσει πλέον το χαριτωμένο μαρσιποφόρο στα «ευάλωτα» είδη.

Τα κοάλα απειλούνται τώρα από τα χλαμύδια, βακτήρια της οικογένειας Chlamydiaceae που μολύνουν τα γεννητικά όργανα και τα μάτια, όχι μόνο στα ζώα αλλά και στον άνθρωπο. Εμβόλιο, όμως, δεν υπάρχει. Μικροβιολόγοι του Πανεπιστημίου του Σάνσαϊν Κόουστ στο Κουίνσλαντ αναφέρουν τώρα ενθαρρυντικά αποτελέσματα από τη μικρή δοκιμή ενός πειραματικού εμβολίου, σχεδιασμένου όχι μόνο για πρόληψη αλλά και για θεραπεία.

Ελπίδες σωτηρίας

Το εμβόλιο χορηγήθηκε σε 30 υγιή και 30 προσβεβλημένα κοάλα, στα οποία τοποθετήθηκε κολάρο με ραδιοπομπό για την παρακολούθησή τους στο ανοιχτό πεδίο, βόρεια της πόλης του Μπρίσμπεϊν. Κανένα από τα υγιή εμβολιασμένα ζώα δεν μολύνθηκε, ενώ αρκετά εμβολιασμένα ζώα που είχαν ήδη προσβληθεί εμφάνισαν βελτίωση. «Είναι πολύ υποσχόμενο. Όχι μόνο προκαλεί απόκριση του ανοσοποιητικού συστήματος, αλλά επιπλέον προστατεύει ένα σημαντικό αριθμό ζώων στη φύση» δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο καθηγητής Πίτερ Σιμς, μέλος της ερευνητικής ομάδας. Οι δοκιμές του εμβολίου προγραμματίζεται τώρα να επεκταθούν σε μεγαλύτερο αριθμό κοάλα. «Το εμβόλιο θα έκανε τη διαφορά» σχολίασε ο Δρ Σιμς.

Βαγγέλης Πρατικάκης Βήμα Science

Τα μιτοχόνδρια ήταν κάποτε παράσιτα;;

Μιτοχόνδριο σε εικόνα ηλεκτρονικού μικροσκοπίου. Όλοι οι ευκαρυωτικοί οργανισμοί, από τα φύκια μέχρι τον άνθρωπο, βασίζονται στα μιτοχόνδρια για την παραγωγή ενέργειας

Σάρλοτσβιλ, Βιρτζίνια
  

Μια εξέλιξη κεφαλαιώδους σημασίας για την πορεία της ζωής συνέβη στη Γη πριν από δύο δισεκατομμύρια χρόνια: τα κύτταρα των προγόνων μας απορρόφησαν βακτήρια και τα στρατολόγησαν για την παραγωγή ενέργειας. Μια νέα μελέτη υποστηρίζει τώρα ότι η σχέση αυτή ξεκίνησε αντίστροφα, με τα βακτήρια να κλέβουν πολύτιμη ενέργεια.

Το μυστήριο

Από τις αρχές του 20ού αιώνα, οι βιολόγοι προσπαθούν να δώσουν απάντηση σε ένα μεγάλο μυστήριο που αφορά την εξέλιξη των λεγόμενων ευκαρυωτικών οργανισμών, όπως ο άνθρωπος, τα φυτά και τα ζώα, οι οποίοι διαφέρουν σε κυτταρικό επίπεδο από τους λεγόμενους προκαρυωτικούς οργανισμούς όπως τα βακτήρια.

Το μυστήριο αφορά τα μιτοχόνδρια, δομές που μετατρέπουν τις τροφές σε χημική ενέργεια μέσα σε όλα τα ευκαρυωτικά κύτταρα. Τα οργανίδια αυτά διαθέτουν το δικό τους γενετικό υλικό και η σύστασή τους παραπέμπει περισσότερο σε βακτήρια.

Σύμφωνα με την κρατούσα θεωρία, τα μιτοχόνδρια θυμίζουν βακτήρια επειδή στην πραγματικότητα προέρχονται από βακτήρια που απορροφήθηκαν από τους προγόνους των ευκαρυωτικών κυττάρων και με κάποιο τρόπο κατάφεραν να επιζήσουν στο εσωτερικό τους.  Είναι η λεγόμενη θεωρία της ενδοσυμβίωσης, σύμφωνα με την οποία αυτή η ιδιόμορφη κατάσταση συγκατοίκησης ήταν ωφέλιμη και για τις δύο πλευρές: τα βακτήρια απέκτησαν ένα ασφαλές σπίτι, ενώ τα ευκαρυωτικά κύτταρα βρήκαν έναν πιο αποτελεσματικό τρόπο να παράγουν ενέργεια.


Το καινούργιο σενάριο

Η νέα θεωρία, την οποία διατυπώνουν αμερικανοί ερευνητές στην επιθεώρηση «PLoS ONE», είναι ουσιαστικά ένα εναλλακτικό σενάριο στη θεωρία της ενδοσυμβίωσης. «Υποστηρίζουμε ότι οι σημερινές θεωρίες [...] είναι πιθανώς λανθασμένες» λέει ο Μάρτιν Γου του Πανεπιστημίου της Βιρτζίνια, πρώτος συγγραφέας της δημοσίευσης. «Εμείς πιστεύουμε ότι η σχέση ήταν ανταγωνιστική -ότι τα βακτήρια ήταν παρασιτικά και έγιναν ωφέλιμα πολύ αργότερα» εξηγεί.

Με άλλα λόγια, τα βακτήρια από τα οποία προήλθαν τα μιτοχόνδρια ζούσαν αρχικά κλέβοντας ενέργειας από τον ξενιστή τους. Αργότερα, όμως, η διαδικασία αντιστράφηκε, και τα σημερινά μιτοχόνδρια τροφοδοτούν τα ευκαρυωτικά κύτταρα με ενέργεια υπό τη μορφή μορίων ATP -το ενεργειακό νόμισμα των περισσότερων μορφών ζωής.

Οι ερευνητές βασίζουν την υπόθεσή τους στην ανάλυση των γονιδιωμάτων 18 ειδών βακτηρίων που θεωρούνται στενοί συγγενείς των μιτοχονδρίων. «Ανακατασκευάσαμε το γονιδιακό περιεχόμενο των μιτοχονδριακών προγόνων, αναλύοντας το DNA των στενών συγγενών τους, και προβλέψαμε ότι επρόκειτο για παράσιτα που έκλεβαν ενέργεια από τον ξενιστή τους στη μορφή του ATP -ακριβώς το αντίθετο από ό,τι συμβαίνει σήμερα» αναφέρει ο Δρ Γου.

Η θεωρία απέχει βέβαια πολύ από το να επιβεβαιωθεί, ωστόσο τα ευρήματα της μελέτης θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην κατανόηση ανθρώπινων ασθενειών που οφείλονται σε δυσλειτουργίες των μιτοχονδρίων. Θα μπορούσε επίσης να επηρεάσει την πορεία των ερευνών για ένα άλλο οργανίδιο των σύγχρονων οργανισμών που πιστεύεται ότι προέρχεται από συμβιωτικά βακτήρια: τους χλωροπλάστες, τα οργανίδια των φυτών που αναλαμβάνουν τη λειτουργία της φωτοσύνθεσης.
Βήμα Science

Ο ιός Έμπολα "σαρώνει" και σκοτώνει!!

Ο ιός Έμπολα

Ούτε ένας ούτε δύο αλλά περισσότεροι από έξι μήνες έχουν πλέον περάσει από το πρώτο ξέσπασμα του ιού Εμπολα στη Δυτική Αφρική. Και όμως για τους περισσότερους, τουλάχιστον στον δυτικό κόσμο, η «υπόθεση Εμπολα» έμοιαζε όλο αυτό το διάστημα με μια μακρινή, εξωτική ιστορία. Το ιογενές όμως «ηφαίστειο» σιγόκαιγε και πλέον όχι απλώς... βρυχάται αλλά «ξερνά» ολοένα και περισσότερους νεκρούς - ο αριθμός των θυμάτων αυξάνεται με γεωμετρική πρόοδο και, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε πριν από λίγες ημέρες από την Ομάδα Απόκρισης για τον Εμπολα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), αν δεν υπάρξουν συντονισμένη δράση και επαρκή μέτρα ελέγχου, θα εκτιναχθεί μέσα στο επόμενο διάστημα.

Στη μελέτη που δημοσιεύθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου στην έγκριτη επιθεώρηση «The New England Journal of Medicine» σημειώνεται ότι τα κρούσματα του ιού, επιβεβαιωμένα και ύποπτα (τα οποία ως τη στιγμή που γράφονταν αυτές οι γραμμές είχαν φθάσει τα 5.800), είναι πιθανό να αγγίξουν τις 20.000 ως τον Νοέμβριο. Προστίθεται ότι η θνησιμότητα αγγίζει το 70%, ποσοστό πολύ υψηλότερο από το 50% των προηγούμενων εκτιμήσεων. Μέσα σε όλα αυτά, εκτιμήσεις ειδικών από τα αμερικανικά Κέντρα για τον Ελεγχο και την Πρόληψη Νοσημάτων (CDC) κάνουν λόγο για 1,4 εκατομμύρια κρούσματα του ιού στη Δυτική Αφρική ως τα μέσα Ιανουαρίου! Είναι επόμενο ότι αν ο ιός γνωρίσει τέτοια εξάπλωση θα είναι πολύ πιο εύκολο να «δραπετεύσει» προς οποιαδήποτε γωνιά του κόσμου αλλά και να κυκλοφορεί ελεύθερος ασταμάτητα στην Αφρική στο μέλλον.

Ανθρωπιστική αλλά και οικονομική κρίση

Με δεδομένο ότι μιλούμε για μια κρίση όχι μόνο δημόσιας υγείας αλλά συγχρόνως ανθρωπιστική και οικονομική (κυρίως ίσως για αυτό το τελευταίο), ο προηγμένος κόσμος άρχισε τελικώς να παίρνει στα σοβαρά την «υπόθεση Εμπολα». Ηδη στις τρεις πιο πληγείσες από τον ιό αφρικανικές χώρες - τη Γουινέα, τη Λιβερία και τη Σιέρα Λεόνε - η οικονομική ανάπτυξη έχει μειωθεί κατά το ήμισυ, ενώ έχουν επηρεαστεί σημαντικά οι σοδειές ρυζιού με αποτέλεσμα να έχουν εκτοξευθεί οι τιμές των τροφίμων. Ετσι προσφάτως ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) κήρυξε επίπεδο συναγερμού αντίστοιχο με εκείνο που αφορά τις εμπόλεμες ζώνες. Την ίδια στιγμή οι ΗΠΑ, η Βρετανία και η Γαλλία στέλνουν δυνάμεις με στόχο την κατασκευή μονάδων θεραπείας, την εκπαίδευση του νοσηλευτικού προσωπικού αλλά και τη διατήρηση της τάξης.

Μια γυναίκα στη Λιβερία, μια από τις πιο πληγείσες από τον Εμπολα χώρες της Αφρικής, περνά μπροστά από ένα επιτοίχιο... έργο τέχνης που ως στόχο έχει την ευαισθητοποίηση του κοινού ενάντια στον ιό, στην πρωτεύουσα της χώρας Μονρόβια

Είναι φανερό πια - καθώς τα κρούσματα διπλασιάζονται κάθε δύο εβδομάδες ως έναν μήνα - ότι οι παγκόσμιοι ηγέτες (έστω και καθυστερημένα) ανησυχούν. Οι ΗΠΑ προορίζουν 500 εκατ. δολάρια για την αντιμετώπιση του Εμπολα - ποσό που μπορεί να φθάσει και το 1 δισ. δολάρια αν χρειαστεί. Οποιος και αν είναι ο χρηματοδότης, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, απαιτείται σίγουρα 1 δισ. δολάρια για να μπει φρένο στην επιδημία.

Ο διευθυντής Στρατηγικής του ΠΟΥ, δρ Κρίστοφερ Ντάι

Μια επιδημία που αρκετοί φοβούνται ότι μπορεί να μετατραπεί σε πανδημία με ανυπολόγιστο κόστος - και όχι μόνο οικονομικό - για ολόκληρο τον πλανήτη. Πόσο λοιπόν πρέπει να ανησυχούμε; Τι «διαθέσεις» έχει ο ιός Εμπολα; Πότε θα έχουμε εμβόλια και αποτελεσματικές θεραπείες εναντίον του; Απαντήσεις σε αυτά και άλλα ερωτήματα για ένα θέμα που τελικώς μας αφορά όλους επιχειρεί να δώσει σήμερα «Το Βήμα» με τη βοήθεια δύο εξεχόντων ειδικών, αλλά και ανθρώπων-«κλειδιά» σε ό,τι αφορά την αντιμετώπιση της επιδημίας.


Ο διευθυντής του Εθνικού Κέντρου για τις Αλλεργίες και τις Μεταδοτικές Νόσους των ΗΠΑ, δρ Αντονι Φάουτσι

Πρόκειται για τον δρα Κρίστοφερ Ντάι, έναν από τους συγγραφείς της νέας μελέτης στo «New England Journal of Medicine», διευθυντή Στρατηγικής του ΠΟΥ, και τον δρα Αντονι Φάουτσι, διευθυντή του Εθνικού Ινστιτούτου για τις Αλλεργίες και τις Μεταδοτικές Νόσους των ΗΠΑ (ΝΙΑΙD), ο οποίος προΐσταται των κλινικών δοκιμών που διεξάγονται αυτή τη στιγμή για την ανάπτυξη εμβολίου ενάντια στον ιό.

Η μελέτη την οποία ο δρ Ντάι συνυπογράφει με πολλούς άλλους συναδέλφους του κάνει λόγο για το μεγαλύτερο ξέσπασμα του ιού που έχει καταγραφεί ως σήμερα στην Αφρική. Για ποιον λόγο έλαβε τόσο μεγάλες διαστάσεις; ρωτήσαμε τον ειδικό. «Το ξέσπασμα αυτό ήταν πολύ μεγαλύτερο σε σύγκριση με όλα τα προηγούμενα που είχαν καταγραφεί στην Κεντρική Αφρική. Τα προηγούμενα ξεσπάσματα αφορούσαν κυρίως δασώδεις περιοχές του Κονγκό και έτσι η εξάπλωση στις απομονωμένες περιοχές δεν ήταν τόσο εύκολη. Τώρα ο ιός χτύπησε μεγάλες πόλεις της Δυτικής Αφρικής και η επαφή των πληθυσμών κατέστησε πιο εύκολη τη μετάδοση».

Μήπως όμως και η αντίδραση της διεθνούς κοινότητας καθυστέρησε σημαντικά; «Εξαρχής αργήσαμε να εντοπίσουμε τα κρούσματα, καθώς ήταν η πρώτη φορά που εμφανίστηκαν στη Δυτική Αφρική και είναι δύσκολο να διαχωριστεί η συγκεκριμένη νόσος από άλλες όπως η ελονοσία. Και πράγματι η λήψη μέτρων δεν ήταν έγκαιρη, ενώ παράλληλα δεν υπήρχαν στις περιοχές αυτές κατάλληλες υγειονομικές υποδομές. Συγχρόνως ήταν πολύ δύσκολο να πεισθούν κυρίως οι κάτοικοι των αγροτικών περιοχών, οι οποίοι έχουν τα δικά τους έθιμα σε ό,τι αφορά για παράδειγμα το πώς θα τιμήσουν τους νεκρούς τους, ότι οφείλουν να είναι πιο προσεκτικοί καθώς συντρέχουν σοβαροί λόγοι δημόσιας υγείας. Στις συγκεκριμένες περιοχές φυλάνε το σώμα του νεκρού επί ώρες προκειμένου να το κλάψουν και να το τιμήσουν, και είναι πολύ πιθανόν να έλθουν σε επαφή με τα σωματικά υγρά, από τα οποία μπορούν να μολυνθούν ακόμη και μετά τον θάνατο του ασθενούς».

Σύμφωνα με τον δρα Ντάι τις τελευταίες δύο εβδομάδες, οπότε και έχει φανεί σε όλο το μέγεθός της η επιδημία, η απόκριση σε επίπεδο οργανισμών αλλά και χωρών είναι τεράστια. «Και ο ΟΗΕ και ο ΠΟΥ αλλά και πολλά κράτη βοηθούν στο να τεθεί υπό έλεγχο η κατάσταση. Ωστόσο το μήνυμα της μελέτης μας είναι πως αν τα πράγματα δεν αλλάξουν σημαντικά το αμέσως επόμενο διάστημα θα δούμε τα κρούσματα να εκτοξεύονται - θα υπάρχει τουλάχιστον διπλασιασμός τους κάθε δύο-τρεις εβδομάδες και φαντάζεστε λοιπόν με την αύξηση που ήδη εμφανίζουν σε τι δυσθεώρητα ύψη μπορούν να φθάσουν».

Εγρήγορση ζητεί μιλώντας στο «Βήμα» και ο δρ Φάουτσι. «Ο καλύτερος τρόπος για να ελέγξουμε την επιδημία είναι να επιταχύνουμε σημαντικά με επιπρόσθετες πηγές το έργο του ελέγχου. Αυτό απαιτεί πολύ περισσότερες νοσοκομειακές κλίνες, εκπαιδευμένο ιατρικό προσωπικό και κατάλληλο εξοπλισμό. Απαιτείται εδώ και τώρα συντονισμένη διεθνής απόκριση».

Φόβοι για πανδημία

Μπορεί αυτή η αφρικανική μέχρι στιγμής επιδημία να λάβει πανδημικό χαρακτήρα; «Γνωρίζουμε πάντα ότι οι ιοί μπορούν να ταξιδέψουν οπουδήποτε... αεροπορικώς. Γι' αυτόν τον λόγο και στα προηγμένα κράτη δίνεται ειδική έμφαση στον έλεγχο των ταξιδιωτών από τις πληγείσες περιοχές κατά την έξοδό τους στο αεροδρόμιο. Ωστόσο πρέπει να σημειώσουμε ότι αυτού του είδους οι διαδικασίες δεν είναι πλήρως αποτελεσματικές - και μόνο το γεγονός ότι η περίοδος επώασης του ιού μπορεί να διαρκέσει ως και τρεις εβδομάδες μαρτυρεί ότι πολλά κρούσματα είναι πιθανό να περάσουν χωρίς πρόβλημα από τα αεροδρόμια και να μπουν σε οποιαδήποτε χώρα. Σε κάθε περίπτωση πιστεύω ότι ο κίνδυνος για τον δυτικό κόσμο είναι πολύ μικρός. Ισως όμως δεν είναι έτσι τα πράγματα για ολόκληρο τον πλανήτη. Για παράδειγμα, το ταξίδι του ιού από τη Δυτική Αφρική στη Δυτική Ασία ίσως του δώσει τη δύναμη - ελλείψει των κατάλληλων μέτρων - να εξαπλωθεί και σε άλλες ηπείρους» υπογραμμίζει ο δρ Ντάι.

Μικρό κίνδυνο παγκόσμιας εξάπλωσης του ιού διαβλέπει από την πλευρά του ο δρ Φάουτσι. Οπως σημειώνει, «πιθανότατα θα υπάρχουν σποραδικά κρούσματα που θα ταξιδέψουν προς τις ανεπτυγμένες χώρες και θα μεταδώσουν τη νόσο σε μικρό αριθμό ατόμων. Ωστόσο οι χώρες αυτές έχουν τις υποδομές για να εντοπίσουν, να απομονώσουν και να θεραπεύσουν αποτελεσματικά τα κρούσματα αλλά και για να θέσουν σε καραντίνα τα άτομα που ήλθαν σε επαφή μαζί τους. Ο μεγάλος φόβος αφορά άλλες χώρες της Αφρικής τις οποίες ο ιός δεν έχει ακόμη επισκεφθεί. Εκεί σχεδόν σίγουρα, και λόγω ανεπάρκειας των συστημάτων υγείας, θα υπάρξει μεγάλη εξάπλωση».

Απαιτείται λοιπόν να γίνει το ταχύτερο δυνατόν ένας αγώνας δρόμου με εφαρμογή κατάλληλων μέτρων, καθώς οι ελπίδες για ανάπτυξη εμβολίου αλλά και για αποτελεσματικές θεραπείες εναντίον του ιού δεν είναι φρούδες αλλά είναι μακρόπνοες. Σε ποια φάση βρίσκονται όμως οι φαρμακευτικές μάχες; Ηδη διεξάγεται μικρού εύρους κλινική δοκιμή ενός πειραματικού εμβολίου από το ΝΙΑΙD σε συνεργασία με μεγάλη βρετανική φαρμακευτική εταιρεία - διερευνάται η ασφάλεια του εμβολίου, καθώς και αν προκαλεί ικανοποιητική ανοσολογική απόκριση, όπως έχουν δείξει επιτυχημένα πειράματα σε πιθήκους. Ο δρ Φάουτσι, τα πιο αρμόδια «χείλη» να μας πληροφορήσουν για τις εξελίξεις σχετικά με το εμβόλιο, αναφέρει: «Βρισκόμαστε ακόμη σε πολύ πρώιμη φάση δοκιμών σε υγιείς εθελοντές στις ΗΠΑ, η οποία αναμένεται να ολοκληρωθεί στις αρχές Δεκεμβρίου. Αν το εμβόλιο αποδειχθεί αποτελεσματικό και προκαλέσει επαρκή ανοσολογική απόκριση, μέσα στο 2015 θα διευρύνουμε τη δοκιμή, η οποία θα περιλάβει μεγάλους αριθμούς ατόμων στη Δυτική Αφρική». Μέσα στο φθινόπωρο αναμένεται να κάνουν την εμφάνισή τους και άλλα εμβόλια που αυτή τη στιγμή αναπτύσσονται ή βρίσκονται σε φάση πειραμάτων σε ζώα.

Στο πεδίο των θεραπειών τώρα, αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη θεραπεία για τον Εμπολα - οι ασθενείς λαμβάνουν υποστηρικτικές θεραπείες για την ανακούφιση των συμπτωμάτων τους. Φως στο τούνελ διαφαίνεται με την πειραματική θεραπεία ZMapp, η οποία αποτελεί συνδυασμό τριών μονοκλωνικών αντισωμάτων που προσδένονται στην πρωτεΐνη του ιού Εμπολα. Ωστόσο η θεραπεία αυτή δεν έχει ακόμη δοκιμαστεί σε ανθρώπους σε ό,τι αφορά την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά της - η παρασκευάστρια εταιρεία της αναφέρει πάντως ότι σχεδιάζει να ξεκινήσει το επόμενο διάστημα κλινικές δοκιμές.

Αργούν τα εμβόλια και οι θεραπείες

Σχολιάζοντας τις φαρμακευτικές αυτές εξελίξεις στο πεδίο αντιμετώπισης του Εμπολα ο δρ Ντάι τονίζει: «Απαιτούνται χρόνος και χρήμα. Το πρώτο εμβόλιο αναμένεται, με τις πιο αισιόδοξες προβλέψεις, να είναι διαθέσιμο ως το τέλος του ερχόμενου έτους. Ακόμη και αν διατεθεί, για να τεθεί υπό έλεγχο ο ιός, πρέπει να εμβολιαστεί τουλάχιστον το 50% του πληθυσμού υψηλού κινδύνου. Οσο για τη θεραπεία, θα απαιτηθεί ακόμη περισσότερος χρόνος - και θα πρόκειται, τουλάχιστον στην αρχή, για μια θεραπεία πανάκριβη. Αρα, καθώς τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται, ο χρόνος είναι χρήμα. Και αυτή τη στιγμή το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να εφαρμόζουμε όσο πιο αυστηρά γίνεται τα μέτρα περιορισμού της εξάπλωσης του ιού - εντοπισμός των ατόμων που ευθύνονται για τη μετάδοση, απομόνωση των ασθενών, βελτίωση των συνθηκών νοσηλείας, συμμετοχή των κοινοτήτων στην αντιμετώπιση της επιδημίας, βοήθεια από τη διεθνή κοινότητα».

Και οι φόβοι που εκφράζονται για μια μετάλλαξη του ιού; Ο δρ Φάουτσι απαντά σε αυτούς λέγοντας πως «παρότι ο ιός συνεχώς μεταλλάσσεται, δεν υπάρχουν στοιχεία που να μαρτυρούν αυτή τη στιγμή ότι οι μεταλλάξεις του έχουν δημιουργήσει ένα νέο στέλεχος, πολύ διαφορετικό από εκείνο με το οποίο παλεύουμε τους τελευταίους μήνες». Και ο δρ Ντάι σημειώνει πως μέχρι στιγμής αυτό που έχει φανεί είναι ότι ο ιός έχει υποστεί μικρές γενετικές μεταλλάξεις. «Μένει να αποδειχθεί αν πρόκειται για τυχαίες μεταλλάξεις ή αν προσαρμόζεται σε νέες συνθήκες. Αν για παράδειγμα καταφέρει να μεταδίδεται μέσω του αέρα, κάτι που ευτυχώς δεν συμβαίνει ακόμη».

Σε κάθε περίπτωση, καθώς οι ιοί δεν γνωρίζουν σύνορα, ο κίνδυνος μας αφορά όλους. Αλλά και η αξία της ανθρώπινης ζωής - όπου και αν αυτή έχει το «σπίτι» της - δεν μπορεί να γνωρίζει διακρίσεις.

ΜΕΤΑΔΟΣΗ, ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ

«Ακτινογραφία» του Εμπολα

Η νόσος του Εμπολα, γνωστή παλαιότερα ως αιμορραγικός πυρετός Εμπολα, είναι μια σοβαρή, εν δυνάμει θανατηφόρα νόσος για τον άνθρωπο. Μεταδίδεται μέσω της επαφής με αίμα ή άλλα σωματικά υγρά (π.χ. σάλιο, ούρα) μολυσμένων ατόμων, νεκρών ή ζωντανών. Σημειώνεται ότι μπορεί να γίνει μετάδοση και μέσω τής χωρίς προφυλάξεις σεξουαλικής επαφής - άνδρες που έχουν αναρρώσει μπορούν να «κουβαλούν» τον ιό στο σπέρμα τους ως και επτά εβδομάδες από την ανάρρωση. Η νόσος μεταδίδεται επίσης με την άμεση επαφή με αίμα ή άλλα σωματικά υγρά άγριων ζώων, νεκρών ή ζωντανών, όπως οι πίθηκοι, οι αντιλόπες και οι νυχτερίδες. Οι ειδικοί δεν έχουν καταλήξει στο ποιο είναι το φυσικό «ρεζερβουάρ» του ιού, πιστεύεται όμως ότι ξεκίνησε από μεταναστευτικές φρουτοφάγες νυχτερίδες (ονομάζονται κα «ιπτάμενες αλεπούδες») της οικογένειας Pteropodidae.

Η ιογενής νόσος του Εμπολα πρωτοεμφανίστηκε το 1976 με δύο ταυτόχρονα ξεσπάσματα - ένα στο Σουδάν και ένα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Το ξέσπασμα του Κονγκό έλαβε χώρα σε ένα χωριό κοντά στον ποταμό Εμπολα, από τον οποίο η νόσος πήρε το όνομά της.

Ο ιός Εμπολα ανήκει στην οικογένεια ιών Filoviridae και ως σήμερα έχουν εντοπιστεί πέντε στελέχη του: του Ζαΐρ, του Μπουντιμπούγκιο, του Σουδάν, του Ρέστον και του Δάσους Ταΐ. Τα πρώτα τρία έχουν συνδεθεί με μεγάλα ξεσπάσματα Εμπολα στην Αφρική. Ο ιός που προκάλεσε το τελευταίο ξέσπασμα ανήκει στον Εμπολα-Ζαΐρ.

Η περίοδος επώασης του ιού - το διάστημα δηλαδή από τη μόλυνση ως την εμφάνιση συμπτωμάτων - είναι 2-21 ημέρες. Οι άνθρωποι δεν είναι μολυσματικοί μέχρι να εμφανίσουν συμπτώματα. Τα πρώτα συμπτώματα είναι η ξαφνική εμφάνιση πυρετού, η κακουχία, οι μυϊκοί πόνοι, ο πονοκέφαλος και ο πονόλαιμος. Ακολουθούν έμετοι, διάρροιες, εξανθήματα, νεφρική και ηπατική δυσλειτουργία και σε κάποιες περιπτώσεις παρουσιάζεται αιμορραγία και πιθανώς ο ασθενής καταλήγει.

Υπογραμμίζεται ότι ο ιός Εμπολα εξολοθρεύεται εύκολα με τη χρήση σαπουνιού και χλωρίνης ενώ παράλληλα είναι πολύ ευαίσθητος στο φως του ήλιου και στις υψηλές θερμοκρασίες.
Βήμα Science